آشنایی با مترجم فارسی

سید محمدباقر موسوی همدانی

عالم و مترجم معاصر، زادهٔ ۱۳۰۴ و درگذشتهٔ ۱۳۷۹ شمسی؛ از شاگردان علامه طباطبایی که بیش از همه با ترجمهٔ فارسی تفسیر المیزان شناخته می‌شود.

تحصیلات حوزوی سید محمدباقر موسوی همدانی با آموزش در همدان آغاز شد و سپس در قم و مدرسهٔ مروی تهران ادامه یافت. پس از بازگشت به قم، از درس آیت‌الله بروجردی و دیگر استادان فقه و اصول بهره برد. آشنایی او با علامه طباطبایی نیز به حضور در درس‌های تفسیر و فلسفهٔ او انجامید و همین ارتباط علمی، زمینهٔ یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های بعدی زندگی‌اش را فراهم کرد.

موسوی همدانی سال‌های زیادی را صرف ترجمهٔ فارسی المیزانکرد. در جریان این کار، هنگام برخورد با عبارت‌های دشوار یا نکات مبهم، ترجمه را با خود علامه طباطبایی در میان می‌گذاشت. بنا بر روایت خود او، هدفش این بود که معنا را تا جای ممکن به فارسی روان و نزدیک به زبان طبیعی خواننده منتقل کند، بدون آنکه مضمون علمی و تفسیری متن عربی از دست برود.

از این رو باید میان نقش مؤلف و مترجم تمایز روشنی گذاشت: متن عربی المیزان فی تفسیر القرآن اثر علامه سید محمدحسین طباطبایی است و متن فارسی، حاصل کوشش موسوی همدانی در انتقال آن به خوانندهٔ فارسی‌زبان. منبع مستقیم متن این درگاه صفحات انهار است و پیوند منبع در هر بخش تفسیر آمده است.

فعالیت علمی موسوی همدانی تنها به ترجمهٔ المیزان محدود نبود. از جمله آثار و فعالیت‌های شناخته‌شدهٔ او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • ترجمهٔ «تحریر الوسیله»
  • «درس‌هایی از اصول عقاید»
  • کتاب «یتیم»
  • تدریس و نویسندگی در حوزهٔ علوم دینی
  • تأسیس مرکزی در قم برای رسیدگی به ایتام

سید محمدباقر موسوی همدانی در هفتم دی ۱۳۷۹ در قم درگذشت. نام او بیش از هر چیز با ترجمه‌ای گره خورده است که برای چند نسل از خوانندگان فارسی‌زبان، دسترسی مستقیم‌تر و روان‌تر به یکی از مهم‌ترین تفاسیر شیعی معاصر را ممکن ساخت.

منبع زندگی‌نامه: دانشنامهٔ اسلامی اهل‌بیت